پایگاه خبری موسیقی زیروبم موزیک دارای مجور از اداره مطبوعات
دکتر فرناز کشاورز
روانشناس – نوروتراپیست
در رویکردهای نوین علوم اعصاب و روانشناسی، تابآوری فقط به معنای «تحمل سختی» نیست، بلکه به توانایی مغز و بدن برای بازگشت به حالت تعادل پس از تجربهی فشار روانی گفته میشود.
در واقع به عنوان یک “فرآیند پویا” برای بازگشت سیستم عصبی به حالت تعادل تعریف میشود كه اين يعنى سیستم عصبی ما بتواند بعد از یک دوره تنش، خودش را دوباره تنظیم کند و در حالت برانگیختگی بالا باقی نماند.
وقتی با یک موقعیت پراسترس روبهرو میشویم، سامانهی پاسخ به فشار در بدن فعال میشود. در این حالت، هورمونهایی مانند کورتیزول ترشح میشوند که بدن را برای مقابله آماده میکنند.
این واکنش در کوتاهمدت مفید است، اما اگر طولانی شود، میتواند باعث اضطراب، بیخوابی، خستگی ذهنی و کاهش تمرکز شود.
تابآوری در واقع یعنی اینکه بتوانیم این پاسخ را بهموقع تنظیم کنیم و بدن را به حالت طبیعی برگردانیم.
این ظرفیت، محصول تعاملِ پیچیده میان ذهن و فیزیولوژی بدن است و خوشبختانه یک مهارتِ «یادگرفتنی» محسوب میشود.
برای درک بهتر، میتوانیم تابآوری را در سه بخش ببینیم:
•بدن (واکنشهای فیزیکی و تنظیمِ فیزیولوژیک)
سیستم عصبی ما دو حالت اصلی دارد: یکی حالت «هشدار و فعالیت بالا» و دیگری حالت «آرامش و ترمیم»
تابآوری یعنی توانایی جابهجا شدن سالم بین این دو حالت.
•ذهن (نحوه فکر کردن و انعطافپذیری شناختی)
اینکه ما یک اتفاق را چطور تفسیر میکنیم، تعیین میکند چقدر در تنش بمانیم یا از آن عبور کنیم.
•محيط (ارتباط با دیگران و شبکه ارتباطی)
ارتباط با آدمهای امن و حمایتگر به مغز کمک میکند سریعتر آرام شود.
در ادامه، برویم سراغ راهکارهایی علمی اما قابل اجرا:
۱. تنظیم تنفس برای آرامسازی بدن
یکی از سریعترین راهها برای آرام کردن سیستم عصبی، تغییر الگوی نفس کشیدن است.
وقتی بازدم را طولانیتر میکنیم، به مغز پیام «خطر تمام شده» میدهیم.
روش اجرا:
۴ ثانیه دم از بینی و سپس ۶ تا ۸ ثانیه بازدم از دهان،
به مدت ۳ تا حداکثر ۵ دقیقه.
مثال:
قبل از یک جلسه مهم یا زمانی که احساس تپش قلب و آشفتگی دارید، این تمرین میتواند در چند دقیقه بدن را آرامتر کرده و تمرکز را برگرداند.
۲. اصلاح افکار و جلوگیری از فاجعهسازی
در شرایط فشار، ذهن ما تمایل دارد بدترین حالت ممکن را تصور کند ، این الگو باعث میشود تنش طولانیتر شود.
تمرین ساده و روش اجرا:
از خودتان بپرسید
•آیا این فکر کاملاً مبتنی بر واقعیت است؟
•آیا تفسیر دیگری هم ممکن است؟
•بدترین حالت واقعاً چقدر احتمال دارد؟
مثال:
«اگر اشتباه کنم، همه چیز خراب میشود»
«ممکن است اشتباه کنم، اما قابل جبران است.»
این کار کمک میکند از حالت ترس خارج شوید و منطقیتر فکر کنید.
۳. تمرکز روی چیزهای قابل کنترل و دایره نفوذ
یکی از دلایل اصلی فشار روانی، احساس بیاختیاری است.
برای کاهش این حالت، باید آگاهانه روی چیزهایی تمرکز کنید که در کنترل شما هستند.
روش اجرا:
یک لیست دو قسمتی بنویسید
•چیزهایی که کنترل ندارم
•چیزهایی که میتوانم روی آنها اثر بگذارم
مثال:
شاید نتوانید شرایط اقتصادی را تغییر دهید، اما میتوانید:
•برنامه خواب خود را تنظیم کنید
•مهارت جدید یاد بگیرید
•یک کار مشخص را هر روز انجام دهید
این کار به مغز حس کنترل و توانمندی میدهد.
۴. استفاده از حمایت دیگران
ارتباط با دیگران فقط از نظر روحی مهم نیست، بلکه مستقیماً روی بدن و مغز اثر میگذارد و بار هیجانی را کاهش میدهد.
نکته مهمى كه وجود دارد اين مى باشد كه کیفیت ارتباط مهمتر از تعداد آن است.
مثال:
به جای صحبتهای سطحی، با یک فرد قابل اعتماد صادقانه صحبت کنید:
«این روزها خیلی تحت فشارم و نیاز داشتم با کسی صحبت کنم.»
همین کار ساده میتواند بار روانی را سبکتر کند.
نکته پایانی
تابآوری یعنی اینکه بعد از فشار و سختی، بتوانید به تعادل برگردید ، نه اینکه اصلاً تنش را تجربه نکنید.
با تمرین این مهارتها، مغز شما بهتدریج یاد میگیرد سریعتر آرام شود و بهتر با چالشها کنار بیاید.
لطفاً حتماً
اگر بحرانهای زندگی شما با علائم شدید ، مانند: اختلال در خواب، خوردن یا افکار آسیبزا و آزاردهنده همراه است،
به یاد داشته باشید که این راهکارها مکملِ درمان هستند و بهتنهایی کافی نیستند
و مراجعه به متخصص برای مداخلات بالینی در اولویت قرار دارد.
پس بهتر است حتماً از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرید.
