عزت نفس در اسلام و قرآن

در اسلام، عزت نفس معادل کرامت نفس است و کرامت نفس شئونی دارد که یکی از آن شئون دوری از گناه و پیشه کردن تقواست.

شاید بتوان چنین گفت که عزت معادل ارزشمندی است، به خصوص ارزشمندی نفس و روح!

در یکی از روایاتی که سال‌ها پیش در مورد عزت و کرامت نفس شنیدم توصیه بر آن بود که از دیگران خواهش نکنید و به آنها روی نیندازید.

مثال ساده‌ای که استاد برایمان زد این بود که شاید حتی از روی نزدیکی و دوستی عمیق چیزی را از کسی درخواست کنیم؛ مثل اینکه من ماشین ندارم، میشه امروز با هم برگردیم؟

و تحلیل این بود که همین خواهش‌های ریز و شاید ساده ممکن است باعث شود از ارزشمندی شما در نگاه دیگران کاسته شود و به مرور کرامت نفس شما آسیب ببیند یا دیگران نگاه و قضاوتی در مورد شما پیدا کنند.

پس حتی باید از چنین خواهش‌های ساده‌ای هم صرف نظر کرد.

برداشت امروزی خودم در این روزگار

شاید یکی از مصادیق امروزی برای عزت و ذلت نفس، عشق‌هایی است که گاه به سادگی از کنارش رد می‌شویم اما زخم‌هایی که به روح و روانمان می‌گذارد که قابل ترمیم و بهبودی نیست و با کوچک کردن نفسمان از ارزش‌های خود می‌کاهیم!

یکی از مصداق‌های دینی و معنوی که همه ما شنیدیم این جمله از امام‌حسین‌ (علیه‌السلام) است که می‌فرمایند: مرگ با عزت بهتر از زندگی با ذلت است یا جمله‌ای که این روزها زیاد شنیدیم؛ مثلی لا یبایع مثل یزید !یا کلامی که به شعار تبدیل شده؛ هیهات من‌الذله.

در جای جای قرآن کریم هم آیاتی به چشم می‌خورد که نشان از عزت دارد؛ عزتی که اول و پیش از همه از آن خداوند شکست ناپذیر است و بعد پیامبران و امامان و مومنینی که از خداوند اطاعت کرده و زیر بار ذلت نمی‌روند.

برخی از این آیات عبارتند از

﴿مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعاً﴾؛ آیه ۱۰ فاطرکسی که عزت می خواهد، پس [باید آن را از خدا بخواهد، زیرا] همه عزت ویژه خداست.

﴿وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ﴾ آیه ۸ منافقون در حالی که عزت و اقتدار برای خدا و پیامبر او و مؤمنان است

قُلِ اللّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُوءتِى الْمُلْكَ مَن تَشاءُ وَ تَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَن تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَن تَشاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَىْ ءٍ قَديرٌ ؛ آیه ۲۶ آل عمران

بگو: خدایا! ای مالک همه موجودات! به هر که خواهی حکومت می دهی و از هر که خواهی حکومت را می ستانی، و هر که را خواهی عزت می بخشی و هر که را خواهی خوار و بی مقدار می کنی، هر خیری به دست توست، یقیناً تو بر هر کاری توانایی.

کلام آخر

خداوندا ما را از مومنین و کریمان نفس قرار بده آمین